Merhabalar bu yazımda Dostoyevski’nin en sevilen eserlerinden biri olan Yeraltından Notlar ‘ı incelemeye çalıştım.

Yeraltı derken?

Kitapta ütopik bir yeraltı olgusu mevcut. Ne olduğu da pek anlaşılmıyor veya tanımlanmıyor zaten ulaşabildiğimiz tek bilgi kitabın yazarının bir şeylerden kaçıp yeraltına sığındığı. Tabi kaçma kovalama durumları da Dostoyevski’nin alışık olmadığı durumlar değil. Kendisi de kumardan çok çektiği için kaçması ve saklanması gereken durumlar karşısında defalarca kalmıştı. Yeraltı diye bahsettiği yerin de o sıralar kalmak zorunda kaldığı bir yer olması mümkün. Zaten yüksek ihtimalle de bu kitaptan kazandığı parayla da kumar oynamıştır.

Ezilmiş insan profili:

Dostoyevski’nin çoğu kitabı ezilmiş bir insanın gözünden anlatılır veya ana kahramanı ezilmiş biridir. Beyaz Geceler’de hayalperesti hiç doğru düzgün arkadaşı yoktur. Suç ve Ceza’da çevresi olsa da toplumdan dışlanmış bir karakter anlatılır. Kısacası bu kitabın da kahramanı oldukça ezilmiştir yalnız hayalperest gibi bohem yaşamdan zevk almaz ve eski arkadaşları tarafından saygı görmek ve aralarına girebilmek için çırpınır.

Liza:

Kitaptaki Liza olgusu hepimizin dikkatini çekmiştir diye düşünüyorum. Karakterimizin hem onu bu kadar içten sevmesi hem bu kadar net nefret etmesi hem aşağılamak istemesi hem de bir nesne gibi davranması. Liza olgusu tabi ki Dostoyevski’nin kitaplarında ilk değildi. Suç ve Ceza’nın Sonya’sı da aynı yerden geliyordu yalnız bu ikilinin ilişkisi daha farklıydı. Olayların bu kadar net ve açık anlatılması da hepimizin kafasına bir “yoksa” yerleştirmiyor değil.

Ya olanların hepsi gerçekse?

Yukarıda da biraz değindim bu konuya ama şimdi oldukça detaylı şekilde incelemeye çalışacağım. Dediğim gibi Dostoyevski hayatının büyük bölümünü saklanmakla geçirmişti. Açıkça toplum tarafından dışlanmıştı ve muhakkak Liza’larla bir bağı vardı yalnız bütün benzerlikler veya kanıtlar bu kadar mı? Tabi ki değil. Genel olarak bir psikolojik patlama hakimdir bu kitaba. Karakter iyi mi kötü mü olduğuna kendisi bile karar veremez. Beklenmedik davranışları, büyük kararsızlıkları, ve ne yaptığını bilmeyen bir tavrı vardır ( bilmez de zaten.) Kısacası o kadar büyük bir patlama hakimdir ki bu kitaba en azından bence kurgu olmaktan çok uzaktır. Evet Suç ve Ceza kurgu olabilir belki veya Yufka Yürek ama Yeraltından Notlar ‘ın (tamamının) kurgu olması neredeyse imkansızdır. Özellikle anlatan kişinin hayatı ve hisleri bu kadar benzerlik gösterirken.

Neden bu kadar bilinir/sevilir?

Gelelim Dostoyevski ile ilgili incelemelerimde mutlaka eklediğim yere. Her seferinde yazıya böyle bir başlık ekleme ihtiyacı duyarım zira Dostoyeyevski’nin kitapları üzerindeki fikirler çok net ve sabittir. Çoğunluk Beyaz Geceler’den yürekten nefret ederken. Kumarbaz’ı çok severler ve Suç ve Ceza’yı ( Gördüğü bütün ilgiyi ve sevgiyi hak eder.) bağırlarına basarlar. Yeraltından Notlar’da da bu kanı olumlu yöndedir. Sevilmesinin en büyük nedenlerinden biri kitabın bir psikolojik patlama anında yazılmış olmasıdır. Toplumdan dışlanmış çoğu kişinin de sorunlarına yakından tanık olmuştur bu yöntemle Dostoyevski. Üstelik her zaman yaptığı gibi dönemin profilini kusursuz şekilde kurmuştur ve Rus toplumunu oldukça güzel aktarmıştır.

Ne kadar çok kitaptan bahsettin beynim yandı:

Beyaz Geceler

Kumarbaz

Yeraltından Notlar
Etiketlendi:                 

CansuEceKılıç

sıkılmaktan sıkılmış bir öğrencimsi, tanıdığı herkesi bezdirdikten sonra bütün dünyayı darlamaya karar verdi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir